Umvundla kunye nencanda
Ugezelwa ngenxa yemilenze yakhe emifutshane, incanda elikhalipha icela umngeni kugqatso nomvundla. Ingaba uya kuphumelela kumvundla?
Audio available for B1 version
isiXhosa
Umvundla kunye nencanda
Ugezelwa ngenxa yemilenze yakhe emifutshane, incanda elikhalipha icela umngeni kugqatso nomvundla. Ingaba uya kuphumelela kumvundla?
isiXhosaYou can listen and read. Read along is not available for this story yet.
On a Sunday morning in harvest time, a hedgehog stood at his door. He felt the cool breeze and hummed a little tune. His wife was washing and drying their children when he decided to take a walk to check on his turnips. Since his family ate them often, he considered them very important.
Closing his door, he started toward his turnip patch. He hadn’t gone far when he met a hare, who was also out checking on his cabbages.
“Good morning!” greeted the hedgehog.
The proud, rude hare didn’t return the greeting. Instead, he sneered, “Why are you out so early?”
“I’m just taking a walk,” said the hedgehog.
“A walk?” laughed the hare. “With those short legs? You should find something more useful to do.”
Angered, the hedgehog challenged him. “Do you think you can run faster than me?”
“Of course!” scoffed the hare.
“Let’s race, then,” said the hedgehog. They agreed to race for a gold coin and a bottle of brandy. The hedgehog said he needed breakfast first and would return in half an hour. The hare agreed to wait.
At home, the hedgehog told his wife about the race.
“Are you crazy?” she asked. “How can you beat the hare?”
“Don’t worry,” he said. “I have a plan.”
As they walked, he explained, “We’ll run down separate rows. You stand at the end of mine. When the hare gets close, just call out, ‘I’m already here.’”
At the field, he showed his wife where to stand and went to the starting point, where the hare was waiting.
“Can we start?” asked the hare.
“Yes,” said the hedgehog. “On your mark!”
The hare counted, “One, two, three,” and dashed off. The hedgehog took a few steps, then hid.
When the hare reached the end, the hedgehog’s wife called, “I’m already here!”
Surprised, the hare didn’t realize it was the hedgehog’s wife because they looked so alike.
The hare couldn’t believe he had lost, so he insisted on racing again. They raced back and forth again and again. But each time, the hedgehog’s voice called out, “I’m already here!” from the end of the row. The hare grew more tired and confused, but he refused to give up. After seventy-four runs, his legs gave out and he collapsed on the ground, too exhausted to continue.
The hedgehog took his winnings and went home happily with his wife. From that day on, no hare ever challenged a hedgehog to a race again.
Ngentsasa yangeCawa ngexesha lokuvuna, incanda yema emnyangweni wayo. Weva impepho epholileyo waza wantyiloza kancinane. Umfazi wakhe wayehlamba esomisa abantwana babo, wagqiba kwelokuba ahambe ayojonga izityalo zakhe. Kuba usapho lwakhe lwaluzitya oko, wayezigqala njengezibalulekileyo.
Wavala ucango lwakhe, waqalisa ukuya kwibala lakhe lezizityalo. Engahambanga mgama umde, wadibana nomvundla, owawuzijongele ikhaphetshu.
"Molo ngalentsasa!"ibulise yenjenje incanda.
Umvundla onekratshi, okrwada akazange awubuyise umbuliso. Endaweni yoko, wahlekisa esithi, “Kutheni uphume ngentsasa kangaka?”
“Ndiyazihambela nje,” yatsho incanda.
"Uyahamba?" wahleka umvundla. "Ngaloo milenze mifutshane? Kufuneka ufumane enye into eluncedo onokuyenza."
Incanda yamcela-umngeni, sele inomsindo. “Ucinga ukuba ungabaleka wodlule nam?
"Injalo!" wahleka umvundla.
“Masibaleke ke,” yatsho incanda. Bavumelana ukuba babalekele ingqekembe yegolide kunye nebhotile yebranti. Incanda yathi idinga isidlo sakusasa kuqala, kwaye iza kubuya emva kwesiqingatha seyure. Umvundla wavuma ukulinda.
Ekhaya, incanda yaxelela umfazi wayo malunga nogqatso.
"Ingaba uphambene?" wabuza. “Ungawushiya njani umvundla?”
“Ungakhathazeki,” watsho. Ndinecebo.
Bathi besahamba, wacacisa ,"Siza kubaleka kwimiqolo eyahlukileyo. Wena ume ekupheleni kowam.” Xa umvundla usondela, uvele ukhwaze`, “Sele ndilapha”.
Ebaleni, wabonisa umfazi wakhe indawo amakame kuyo waza waya kwindawo abazokuqala kuyo, apho wawulinde umvundla.
"Singaqala?" wabuza umvundla.
“Ewe,” yatsho incanda. "Zilungiselele!"
Umvundla wabala, “Inye, zimbini, zintathu,” wabaleka wemka. Incanda yabaleka yathathisa kancinci, emva koko yazimela.
Xa umvundla ufika esiphelweni, umfazi wencanda wakhwaza wathi, "Sele ndifikile!"
Emangalisiwe, umvundla awuzange uqonde ukuba ngumfazi wencanda kuba babefana.
Umvundla awuzange ukholelwe ukuba woyisiwe, ngoko waphinda wazingisa ukuba abaleke. Baphinda babaleka baphindela ngapha nangapha. Kodwa ngalo lonke ixesha, ilizwi lencanda lalikhwaza lisithi, “Sele ndifikile!” ukusuka ekupheleni komqolo. Wadinwa kakhulu umvundla wabhideka, kodwa wala ukunikezela. Emva kwemitsi emashumi asixhenxe anesine, imilenze yakhe yaphelelwa ngamandla waza wawa phantsi, edinwe eyimfe ukuba angaqhubeka.
Incanda yathatha inzuzo yayo yokuphumelela, yagoduka yonwabile nomfazi wayo. Ukususela ngaloo mini, akukho mvundla waphinda wacela-umngeni wogqatso kwincande.
Ngentsasa yangeCawa ngexesha lokuvuna, incanda yema emnyangweni wayo. Weva impepho epholileyo waza wantyiloza kancinane. Umfazi wakhe wayehlamba esomisa abantwana babo, wagqiba kwelokuba ahambe ayojonga izityalo zakhe. Kuba usapho lwakhe lwaluzitya oko, wayezigqala njengezibalulekileyo.
Wavala ucango lwakhe, waqalisa ukuya kwibala lakhe lezizityalo. Engahambanga mgama umde, wadibana nomvundla, owawuzijongele ikhaphetshu.
"Molo ngalentsasa!"ibulise yenjenje incanda.
Umvundla onekratshi, okrwada akazange awubuyise umbuliso. Endaweni yoko, wahlekisa esithi, “Kutheni uphume ngentsasa kangaka?”
“Ndiyazihambela nje,” yatsho incanda.
"Uyahamba?" wahleka umvundla. "Ngaloo milenze mifutshane? Kufuneka ufumane enye into eluncedo onokuyenza."
Incanda yamcela-umngeni, sele inomsindo. “Ucinga ukuba ungabaleka wodlule nam?
"Injalo!" wahleka umvundla.
“Masibaleke ke,” yatsho incanda. Bavumelana ukuba babalekele ingqekembe yegolide kunye nebhotile yebranti. Incanda yathi idinga isidlo sakusasa kuqala, kwaye iza kubuya emva kwesiqingatha seyure. Umvundla wavuma ukulinda.
Ekhaya, incanda yaxelela umfazi wayo malunga nogqatso.
"Ingaba uphambene?" wabuza. “Ungawushiya njani umvundla?”
“Ungakhathazeki,” watsho. Ndinecebo.
Bathi besahamba, wacacisa ,"Siza kubaleka kwimiqolo eyahlukileyo. Wena ume ekupheleni kowam.” Xa umvundla usondela, uvele ukhwaze`, “Sele ndilapha”.
Ebaleni, wabonisa umfazi wakhe indawo amakame kuyo waza waya kwindawo abazokuqala kuyo, apho wawulinde umvundla.
"Singaqala?" wabuza umvundla.
“Ewe,” yatsho incanda. "Zilungiselele!"
Umvundla wabala, “Inye, zimbini, zintathu,” wabaleka wemka. Incanda yabaleka yathathisa kancinci, emva koko yazimela.
Xa umvundla ufika esiphelweni, umfazi wencanda wakhwaza wathi, "Sele ndifikile!"
Emangalisiwe, umvundla awuzange uqonde ukuba ngumfazi wencanda kuba babefana.
Umvundla awuzange ukholelwe ukuba woyisiwe, ngoko waphinda wazingisa ukuba abaleke. Baphinda babaleka baphindela ngapha nangapha. Kodwa ngalo lonke ixesha, ilizwi lencanda lalikhwaza lisithi, “Sele ndifikile!” ukusuka ekupheleni komqolo. Wadinwa kakhulu umvundla wabhideka, kodwa wala ukunikezela. Emva kwemitsi emashumi asixhenxe anesine, imilenze yakhe yaphelelwa ngamandla waza wawa phantsi, edinwe eyimfe ukuba angaqhubeka.
Incanda yathatha inzuzo yayo yokuphumelela, yagoduka yonwabile nomfazi wayo. Ukususela ngaloo mini, akukho mvundla waphinda wacela-umngeni wogqatso kwincande.
Share
Feedback
Reflection Questions
1. Kwakutheni ukuze incanda icele umngeni kumvundla?
2. Incanda yawuqhatha njani umvundla ukuba ukholelwe ukuba iyakhawuleza?
3. Ingaba wakha wakwimeko apho umntu ekujongela phantsi? Uzibonakalise njani ukuba akunjalo?
4. Eli bali lisifundisa ntoni ngexabiso lentsebenziswano?
5. Ingaba kulungile ukuba incanda iphumelele ugqatso ngokuqhatha umvundla? Kutheni usitsho?